آنالیز بدن چیست؟

آنالیز بدن فرآیندی است که به کمک آن وضعیت فیزیکی و ترکیب بدنی فرد بررسی می‌شود. این تحلیل معمولاً شامل اندازه‌گیری درصد چربی بدن، عضلات، استخوان و آب بدن است. ابزارهایی مانند دستگاه‌های BIA (تحلیل بیوالکتریک امپدانس) یا DXA (دستگاه ایکس‌ری دوگانه انرژی) برای این کار استفاده می‌شوند. نتایج این آنالیز به افراد کمک می‌کند تا از وضعیت سلامت خود آگاه شوند، برنامه‌های ورزشی و تغذیه‌ای بهینه‌تری تنظیم کنند و اهداف تناسب اندام خود را بهبود بخشند.

چرا آنالیز بدن مهم است؟

بسیاری از افراد سلامت و تناسب اندام خود را فقط با یک عدد می‌سنجند: وزن روی ترازو.
اما حقیقت این است که وزن به‌تنهایی تصویر دقیقی از وضعیت بدن ارائه نمی‌دهد.

دو نفر ممکن است وزن یکسانی داشته باشند، اما یکی درصد چربی بالایی داشته باشد و دیگری توده عضلانی بیشتری. از نظر ظاهری، متابولیک و حتی خطر ابتلا به بیماری‌ها، این دو بدن کاملاً متفاوت هستند.

اینجاست که آنالیز بدن اهمیت پیدا می‌کند.
آنالیز بدن به جای تمرکز صرف بر عدد وزن، ترکیبات واقعی بدن شما را بررسی می‌کند؛ یعنی مشخص می‌کند چه مقدار از بدن شما شامل چربی، عضله، آب و املاح است.

با این اطلاعات می‌توان:

روند کاهش چربی را دقیق پیگیری کرد

برنامه ورزشی را هدفمند تنظیم کرد

رژیم غذایی را شخصی‌سازی کرد

خطر بیماری‌های متابولیک را زودتر تشخیص داد

به بیان ساده، آنالیز بدن به شما کمک می‌کند هوشمندانه‌تر تصمیم بگیرید، نه صرفاً احساسی.

دستگاه آنالیز بدن چیست؟

دستگاه آنالیز بدن، یک دستگاه پزشکی است که برای ارزیابی ترکیب بدن فرد استفاده می‌شود. این دستگاه با استفاده از تکنیک‌هایی مانند بیو الکتریک ایمپدانس (BIA) یا اسکن اولتراسونیک، میزان چربی، عضلات، آب بدن و سایر پارامترهای فیزیکی بدن را اندازه‌گیری می‌کند. این اطلاعات به فرد کمک می‌کند تا وضعیت سلامت خود را بررسی کرده و برنامه‌های تغذیه و ورزشی مناسبی طراحی کند.

تفسیر آنالیز بدن
تحلیل و بررسی تغییرات وزن، چربی و عضله

این برگه آنالیز بدن مربوط به یک ارزیابی ترکیب بدنی با دستگاه آنالیز بدن آنیا است که به طور خاص اطلاعاتی از وضعیت جسمانی فرد، میزان چربی، عضلات و سایر فاکتورها را نشان می‌دهد. حالا به طور دقیق‌تر، بخش‌های مختلف این برگه رو توضیح می‌دهم:

هزینه آنالیز بدن

باید ها و نباید های انجام آنالیز بدن

برای انجام آنالیز بدن، باید شرایط خاصی رعایت شود تا نتایج دقیق و قابل اعتمادی به دست آید. این شرایط شامل وضعیت فیزیکی و تغذیه‌ای فرد قبل از آزمایش است که در صورتی که رعایت نشود، ممکن است باعث تغییر در اندازه‌گیری‌ها و نتایج شود. به همین دلیل، برای دریافت بهترین و دقیق‌ترین اطلاعات، توجه به نکات مربوط به زمان و شرایط آزمایش بسیار مهم است.

آشنایی با بخش‌های مختلف برگه گزارش دستگاه ترکیب بدن BIA

در بخش ترکیب بدن شما اطلاعات کلی در مورد ترکیب بدن به دست می‌آورید:

آب کل بدن (Total body water) که با TBW نیز نمایش داده می‌شود.

توده بدون چربی نرم (Soft lean mass) که با SLM نیز نمایش داده می‌شود.

توده بدون چربی (Fat free mass) که با FFM نیز نمایش داده می‌شود.

وزن بدن (Weight)

آب درون‌سلولی (Intracellular water) که با ICW نیز نمایش داده می‌شود.

آب خارج سلولی (Extracellular water) که با ECW نیز نمایش داده می‌شود.

میزان پروتئین بدن (Protein)

مواد معدنی بدن (Minerals)

توده چربی بدن (Body fat mass) که با BFM نیز نمایش داده می‌شود.

آب درون‌سلولی (ICW)

آب درون‌سلولی آبی است که در داخل سلول‌های شما قرار دارد که در واقع ۷۰ درصد سیتوزول از آب تشکیل شده است که ترکیبی از آب و سایر عناصر محلول است. در افراد سالم، دو سوم از آب داخل بدن را ICW  تشکیل می دهد. آب درون سلولی محل فرآیندهای مهم سلولی است و اگرچه عملکردهای زیادی دارد، اما یکی از مهمترین آنها این است که به مولکول ها اجازه می دهد تا به اندامک های مختلف داخل سلول منتقل شوند. اساساً، آب درون سلولی از جایی که آب خارج سلولی متوقف شده است، موجب ادامه مسیر انتقال سوخت به سلول‌ها می‌شود.

آب خارج سلولی (ECW)

آب خارج سلولی آبی است که در خارج از سلول‌های بدن شما قرار دارد. آب موجود در خون شما در این دسته قرار می‌گیرد. تقریباً یک‌سوم آب کل بدن انسان به ECW نسبت داده می‌شود و این آب در مایع بینابینی، مایع بین سلولی و پلاسمای خون شما یافت می‌شود. آب خارج سلولی به دلایل زیر اهمیت دارد:

1. کمک به کنترل حرکت الکترولیت‌ها
2. اکسیژن‌رسانی به سلول‌ها
3. حذف مواد زائد ناشی از فرآیندهای متابولیک

توده چربی و بدون چربی بدن

توده چربی بدن نشان می‌دهد که وزن شما از چه مقدار چربی بدن، هم سطحی (زیر جلدی) و هم درونی (احشایی) تشکیل شده است.

توده بدون چربی وزن همه چیز در بدن شما به جز چربی است. توده بدون چربی شامل عضلات، آب، استخوان‌ها و ارگان‌های بدن می‌شود.

معمولاً افزایش توده بدون چربی منعکس‌کننده افزایش توده عضلانی است و به‌عنوان یک بهبود در ترکیب بدن در نظر گرفته می‌شود. بااین‌حال، افرادی که نسبت آب طبیعی بدن خود را حفظ نمی‌کنند ممکن است به دلیل تورم (اِدم) ناشی از ورزش یا فعالیت شدید، FFM را افزایش دهند.

چارت ترکیب بدن

این بخش نشان می‌دهد که چگونه وزن، توده عضلانی اسکلتی و توده چربی بدن شما با میانگین محدوده سالم افراد هم قد و جنس مقایسه می‌شود. با تجزیه‌وتحلیل چربی و توده عضلانی، درک بهتری از محل ترکیب فعلی بدن خود به دست می‌آورید و می‌توانید تغییرات لازم برای رسیدن به هدفی که می‌خواهید را ایجاد کنید. تجزیه‌وتحلیل چربی و توده عضلانی خروجی موردعلاقه برای بسیاری از افراد است؛ زیرا یک نمای کلی آسان و قابل درک از ترکیب بدن ارائه می‌دهد و به محدودکردن تمرکز اهداف سلامتی کمک می‌کند. 

چارت ترکیب بدن پنج جزء دارد:

1. وزن
2. توده عضلانی اسکلتی (SMM) نشان‌دهنده عضلاتی است که می‌تواند از طریق ورزش رشد و توسعه یابد. برخلاف FFM که شامل همه چیز به جز چربی بدن است، شما با اطمینان می‌توانید افزایش SMM را به‌عنوان افزایش عضله تفسیر کنید.
3. توده چربی بدن (BFM) که میزان چربی بدن (هم سطحی و هم چربی داخلی) را نشان می‌دهد.
4. درصد چربی بدن (PBF) درصد وزن چربی بدن را نسبت به وزن کل بدن نشان می‌دهد.
5. شاخص توده بدنی (BMI) که از تقسیم وزن بر مجذور قد محاسبه می‌شود.

تجزیه‌وتحلیل چاقی

BMI فقط یک مقدار واحد است که بین چربی یا توده عضلانی تفاوتی قائل نمی‌شود. اگر از BMI برای ردیابی پیشرفت تناسب‌اندام خود استفاده کنید، هرگز تشخیص نخواهید داد که آیا تغییرات مربوط به تغییرات چربی یا عضلات بوده است. BMI همچنین ممکن است خطرات سلامتی را بیش از حد ساده کند. دو نفر با قد و وزن یکسان BMI و خطرات سلامتی یکسانی خواهند داشت – حتی اگر یکی از آنها دارای مقدار چربی سالم و توده عضلانی بالایی باشد. از سوی دیگر، PBF وزن چربی را به نسبت وزن کل بدن نشان می‌دهد. ردیابی تغییرات درصد چربی بدن به شما امکان می‌دهد بر کاهش واقعی چربی تمرکز کنید، نه فقط کاهش وزن که می‌تواند با افزایش توده عضلانی نیز این نتیجه حاصل شود.

محدوده سالم برای BMI و PBF

برای BMI، ۲۴/۹۹-۱۸/۵ کیلوگرم بر مترمربع، محدوده متوسط سالم طبق سازمان بهداشت جهانی است. این محدوده متوسط سالم در صفحه نتایج ارائه شده است.

برای PBF، محدوده برای مردان و زنان متفاوت است، زیرا زنان به دلیل سیستم تولیدمثل و ژنتیک، تمایل دارند چربی بدن بیشتری نسبت به مردان داشته باشند. دستگاه آنالیز ترکیب بدن محدوده‌های توصیه شده درصد چربی بدن را برای مردان و زنان بر اساس دستورالعمل‌های ACSM  و ACE محاسبه می‌کند.

برای مردان، محدوده سالم بین ۲۰-۱۰٪ است.

برای زنان، محدوده سالم بین ۲۸-۱۸٪ است.

نوع بدن

تیپ بدنی در دستگاه بایوامپدانس از ترکیب داده‌های درصد چربی بدن و شاخص توده بدنی (BMI) به دست می‌آید. این دو عامل کمک می‌کنند تا دستگاه وضعیت کلی بدنی فرد را تشخیص دهد و آن را در یکی از دسته‌های استاندارد تیپ بدنی قرار دهد.

ورزشکار: درصد چربی پایین و شاخص توده بدنی بالا که نشان‌دهنده عضلات بیشتر است.

اضافه‌وزن عضلانی: چربی پایین اما شاخص توده بدنی بالا (نشان‌دهنده عضله بالا) است.

چاق: درصد چربی بالا و شاخص توده بدنی بالا است.

چربی پایین عضلانی: درصد چربی پایین و شاخص توده بدنی در محدوده استاندارد است.

استاندارد: وضعیت شخص از نظر درصد چربی و شاخص توده بدنی مناسب است.

چربی اضافه: علی‌رغم قرارگرفتن در محدوده وزنی مناسب درصد چربی وضعیت نامناسبی دارد.

چربی پایین لاغر: از نظر درصد چربی و شاخص توده بدنی در وضعیت پایین‌تر از نرمال است.

لاغر: از نظر درصد چربی در منطقه نرمال ولی از نظر وزنی در وضعیت پایین‌تر از نرمال است.

چربی اضافه لاغر: درصد چربی بالا اما شاخص توده بدنی پایین (چربی بالا ولی عضله کم) است.

آنالیز چربی/توده بدون چربی اندام‌ها

در این بخش وزن چربی و توده بدون چربی به تفکیک برای اندام‌های فوقانی و تحتانی هر طرف و تنه نمایش داده می‌شود که می‌توان با این اطلاعات به تقارن اندام‌ها و نحوه توزیع چربی در تنه و اندام‌ها پی برد.

کدام افراد ممکن است توده بدون چربی نامتعادل داشته باشند؟

درحالی‌که هر فردی از نظر تئوری می‌تواند بخش بدنی توسعه‌نیافته داشته باشد، برخی از گروه‌ها ممکن است بیشتر از دیگران در معرض خطر باشند.

1. بزرگسالان کم تحرک

بزرگسالان کم‌تحرک که معمولاً ورزش نمی‌کنند معمولاً در پاهای خود دارای توده بدون چربی کمتر از حد متوسط هستند که ممکن است به دلیل داشتن مشاغلی باشد که نیاز به نشستن طولانی‌مدت دارد.

2. افراد لاغر چرب (چاق سارکوپنیک)

افرادی که چربی بدنشان بسیار زیاد است و توده عضلانی کافی برای سلامتی مطلوب ندارند. این عدم تعادل عضلانی و چربی می‌تواند منجر به وزن بدنی سالم شود و اغلب باعث می‌شود فرد به این باور برسد که نیازی به ایجاد تغییر ندارد.

3. سالمندان

معمولاً افراد مسن به دلیل تمایل به ازدست‌دادن عضله به دلیل کاهش فعالیت، توده بدون چربی بدن کم دارند. توانایی آنها برای تحرک ماندن با افزایش سن تحت تأثیر قرار می‌گیرد و آنها را در معرض خطر افتادن و شکستن استخوان قرار می‌دهد.

پارامترهای تحقیقاتی

در این بخش اطلاعاتی نظیر میزان متابولیسم پایه، مساحت چربی احشایی، وزن توده بدون چربی، آب درون و خارج سلولی و امپدانس با فرکانس‌های یک، پنج، پنجاه، صد و دویست هزار برای هر بخش بدن نمایش داده می‌شود.

میزان متابولیسم پایه میزان انرژی پایه موردنیاز شما یا BMR، تعداد کل کالری‌هایی است که برای عملکردهای اساسی و پایه خود نیاز دارید. این عدد می‌تواند برای استفاده متخصصین تغذیه در جهت طراحی برنامه غذایی استفاده شود که کلید رسیدن به اهداف مرتبط با ترکیب بدن ایدئال است.

مساحت چربی احشایی

همان‌طور که می‌دانید، دو نوع چربی در بدن وجود دارد: چربی زیر جلدی و چربی احشایی. نمودار مساحت چربی احشایی به شما امکان می‌دهد تعیین کنید چقدر چربی احشایی مضر دارید. نمودار کمی پیچیده به نظر می‌رسد؛ اما در واقع خواندن آن بسیار ساده است. “۱۰۰” در سمت چپ نمودار ۱۰۰ سانتی متر مربع از ناحیه چربی احشایی را نشان می دهد. سعی کنید برای حفظ تعادل چربی سالم در این خط یا زیر آن بمانید.

همچنین با تقسیم مساحت چربی احشایی به ده می‌توانید سطح چربی احشایی را در سمت راست تصویر ملاحظه بفرمایید که در بعضی دستگاه‌ها نیز به‌صورت جداگانه گزارش می‌شود.

تاریخچه ترکیب بدن

این نمودار برخی از حیاتی‌ترین اندازه‌گیری‌های آزمایش‌های قبلی شما (تا ۵) را نشان می دهد. با کمک این بخش می توانید به‌راحتی روندهای مثبت یا منفی در ترکیب بدن خود را شناسایی کرده و پیشرفت خود را در طول زمان بررسی کنید.

هدف از این نمودار این است که به شما اجازه دهد تغییرات مثبت و منفی در ترکیب بدن را بررسی کنید تا بتوانید رژیم غذایی و برنامه ورزشی خود را برای رسیدن به نتایج دلخواه تنظیم کنید.

سازوکار دستگاه BIA

در بادی کامپوزیشن به روش بایوامپدانس، تفاوت امپدانس در بافت‌های مختلف بدن به دلیل تفاوت در مقاومت الکتریکی و واکنش خازنی هر بافت مشخص می‌شود. جریان الکتریکی با فرکانس مشخص در سراسر بدن ارسال شده و بسته به ترکیب و نوع بافت‌ها، رفتار متفاوتی در عبور از آن‌ها از خود نشان می‌دهد. بافت‌های عضلانی که غنی از آب و الکترولیت‌ها هستند، به دلیل هدایت الکتریکی بالا ، جریان را به‌خوبی از خود عبور می‌دهند و امپدانس کمتری ایجاد می‌کنند. در مقابل، بافت‌های چربی و استخوان به دلیل مقاومت بالاتر در مقابل جریان الکتریکی، امپدانس بیشتری نشان می‌دهند.

امپدانس در بافت‌های چربی بیشتر است، زیرا این بافت‌ها حاوی آب کمتری هستند و در نتیجه هدایت کمتری دارند. این تفاوت‌ها به دستگاه بایوامپدانس اجازه می‌دهد تا میزان چربی و عضله را با دقت تخمین بزند. همچنین، سلول‌های چربی و بافت‌های استخوانی به‌عنوان خازن‌های طبیعی عمل می‌کنند، یعنی جریان الکتریکی را ذخیره کرده و سپس آزاد می‌کنند که این ویژگی در محاسبه واکنش خازنی این بافت‌ها لحاظ می‌شود. بافت‌های چربی به‌ویژه در فرکانس‌های پایین امپدانس بیشتری از خود نشان می‌دهند و دستگاه بایوامپدانس از این اطلاعات برای تعیین میزان چربی بدن استفاده می‌کند.

در این روش، سلول‌های عضلانی به دلیل داشتن آب زیاد و الکترولیت‌های فراوان، سریع‌تر از بافت‌های چربی امپدانس را کاهش می‌دهند و جریان با سهولت بیشتری از آن‌ها عبور می‌کند. به این دلیل، عضلات کمتر امپدانس تولید می‌کنند و این امر در اندازه‌گیری توده عضلانی بسیار مفید است. در مجموع، اندازه‌گیری امپدانس الکتریکی با درنظرگرفتن تفاوت‌های امپدانس در انواع بافت‌های بدن به روش بایوامپدانس، به دستگاه بادی کامپوزیشن کمک می‌کند تا تخمینی دقیق از ترکیب بدن ارائه دهد.